ODRA

Odra jest wysoce zakaźną chorobą wirusową szerzącą się drogą powietrzno-kropelkową. Osoba, która wcześniej nie chorowała na odrę i nie była szczepiona przeciw odrze jest podatna na zakażenie i w przypadku styczności z osobą chorą ulegnie zakażeniu z prawdopodobieństwem wynoszącym ok. 98%.

W przebiegu odry wyróżniamy:

  • Okres wylęgania odry: trwa 9-14 dni – zazwyczaj ma charakter bezobjawowy, czasami może wystąpić ogólne złe samopoczucie dziecka i ogólne osłabienie;
  • Okres nieżytowy: na początku pojawia się gorączką (niewielka lub średnia), z nieżytem nosazapaleniem spojówek oraz delikatnym obrzękiem powiek i wstrętem na światło („oczy królicze”). Oprócz tego można zaobserwować zapalenie gardła i krtani razem z suchym, bardzo uciążliwym kaszlem. W 2.–3. fazy nieżytowej pojawiają się tzw. plamki Fiłatowa i Koplika. Są to punkcikowate, białe plamki, otoczone czerwoną obwódką, umiejscowione na błonie śluzowej policzków na wysokości zębów trzonowych i przedtrzonowych;
  • Okres wysypkowy: razem z wysypką pojawia się wysoka gorączka sięgająca często 40°C oraz ogólne pogorszenie stanu dziecka. Niekiedy może pojawić się dusznośćsinicaprzyspieszenie tętna oraz charakterystyczna wyraźna senność i apatia (dziecko „przesypia” odrę). Wysypka najpierw obejmuje twarz oraz okolicę za uszami, a następnie lokalizuje się na skórze szyi, górnej części klatki piersiowej i pleców, aż w końcu obejmuje cały tułów i kończyny. Charakter wysypki stopniowo się zmienia. Na początku są to nieliczne, rozsiane, niewielkie, plamki koloru ciemnoróżowego, których w ciągu doby jest coraz więcej, stają się coraz bardziej wypukłe, przypominając grudki. Wraz z rozwojem odry grudki stają się coraz większe przez co zlewają się ze sobą; mogą obejmować niemal całą skórę, pozostawiając tylko w niektórych miejscach białe pasma (tzw. skóra lamparcia). Wysypka niknie w takiej kolejności, w jakiej się pojawiła;
  • Okres zdrowienia: wysypka powoli ulega zblednięciu, ponadto ustępuje kaszel i temperatura ciała powraca do normy. Dochodzi do zdrowienia chorego, które może trwać kilka dni.

 

Drogi zakażenia i zakaźność

Źródłem  zakażenia jest chory człowiek (choroba nie występuje u zwierząt) a transmisja dokonuje się drogą kropelkową. Wysoce zaraźliwy wirus odry rozprzestrzenia się podczas kaszlu lub kichania, przez bliski lub bezpośredni kontakt z wydzielinami z nosa i gardła osoby zakażonej. Wirus pozostaje aktywny i zakaźny w powietrzu lub na skażonych powierzchniach do 2 godzin. Może być rozprzestrzeniany przez zakażone osoby od 3 dni przed wystąpieniem wstępnych objawów nieżytowych i gorączki (5 dni przed wystąpieniem wysypki), do 3 dni od wystąpienia wysypki. Ważne! Przebycie odry w wieku dziecięcym powoduje uodpornienia na wirusa na całe życie.

 

Powikłania po odrze

Najczęstszymi powikłaniami odry są: zapalenie płuc (główna przyczyna zgonów z powodu odry w krajach rozwijających się), zapalenie oskrzeli, ucha środkowego i krtani. Najgroźniejsze są jednak powikłania neurologiczne:

  • zapalenie mózgu, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,
  • zapalenie rdzenia kręgowego, zapalenia wielonerwowe czy nerwów czaszkowych,
  • podostre stwardniające zapalenie mózgu (LESS), rozwijające się po wielu latach od przechorowania odry (średnio 5–8 lat), a kończące się śmiercią.

Zapobieganie

W zapobieganiu odrze podstawowe znaczenie mają masowe szczepienia, które w Polsce rozpoczęto w 1975roku. Obecnie monowalentna szczepionka przeciwko odrze została zastąpiona szczepionką skojarzoną przeciwko odrze, śwince i różyczce. Badania naukowe wykazały, że około 5% osób  zaszczepionych jedną dawką szczepionki nie wytwarza odporności na odrę, dlatego na świecie powszechnie stosuje się dwudawkowy schemat szczepienia. W Polsce szczepienie przeciwko odrze, śwince i różyczce jest obowiązkowe i zgodnie z aktualnym Programem Szczepień Ochronnych przewidziano je w 13 miesiącu życia i 10 roku życia.